KENING FAN DE JUNKS 16

Hoe wie er ek al wer op it idee kommen? Loe de Waal siet foar him oer, in praatske glim om de mûle en in notysjeboekje yn syn hannen.
  ‘Sjoch’, begûn Desiderius. ‘De kleau tusken earm en ryk, swak en sterk is de lêste jierren hieltyd grutter wurden. Dat is neffens my gjin goede saak. Der is hieltyd minder jild foar de swakken en earmen.’
  ‘Soene je dan wolle dat elkenien itselde fertsjinne?’, frege De Waal.
  ‘Nee, sa gek ek net. Ik bin gjin kommunist. Mar as de leannen te fier útinoar rinne, falt de maatskippij yn twa stikken útinoar. Dan krije minsken út arbeiderslaach gjin kânsen mear. De maatskippij wurdt dan stadichoan barbaarsker, lykas yn de njoggentjinde ieu.’
   ‘Wat woene jo dan dwaan, om dy kleau te tichtsjen?’
   ‘Der moat wat mienskipliks wêze tusken earm en ryk. Earst wie dat nasjonalisme. Heitelânsleafde. De striid tsjin ‘e Dútskers joech ús in mienskiplik ideaal. Troch de heitelânsleafde en de striid foar de frijheid wie der solidariteit. En dy is no stadichoan weiwurden. De earmen stekke de riken de gek oan. En de riken slute har op yn har paleizen.’
   Desiderius gie stean en rûn no de keamer op en del. Hy seach der fisionêr út, mei grutte eagen dy't yn lokkiger en ferheven fierten stoarren. Unwillekeurich kaam de sjoernalist, fan natuere respektleas, ûnder de yndruk fan Desiderius syn ferskining en styl fan praten. As er foar in seal stie koe er dy echt yn 'e besnijing krije.
   ‘Wat kin ik dêr as direkteur fan in ynstelling foar helpbehoevenden oan dwaan, frege ik mysels. It antwurd wie, ik moast wat fine dat ryk en earm ferbynt.’
   ‘Wat dan?’, weage De Waal.
   ‘Jild.’, sei Desiderius. ‘Jild is it basale dat earm en ryk ferbynt. As ik it konsept jild fertaal nei de riken, dan tinke je al gau oan oandielen, obligaasjes, en sa mear. As ik it konsept jild fertaal nei de earmen,dan tink ik oan leafdiedichheid. Mei ‘oandielen yn leafdiedichheid’ koe ik it omtinken fan de riken krije.’
   ‘Mar is leafdiedichheid net in bytsje betutteljend.’
   ‘Sjoch, soene bedriuwen, klubs, minsken mei fermogen jild jaan, as ik sei 'Jou jild oan junks', of 'Sinten foar solidariteit'? Nee. Wurden as junks en solidariteit hearre se leaver net. Junks stelle har autoradio's en solidariteit is in biedwurd fan de tsjinpartij. Leafdiedichheid wie it ûnskuldichste wurd.
   ‘Mar it is dochs út de tiid dat de riken de earmen fan jild foarsjogge? Dêr ha wy de oerheid dochs foar? Is sa'n provee-inisjatyf net betutteljend.’
   ‘Mar De Waal! It is gjin privee-inisjatyf. Dizze ynstelling is fan de oerheid, en ik wurkje foar de oerheid.’
   ‘Ik hie begrepen dat jo stichting in privee-inisjatyf is.’

(Hoe hie De Waal dat yn de rekken krigen? Op de golfklub hie ien al tefolle mei dizze sjoernalist praat. Of sloech er der mar in slach nei? Ja, want hy koe betinke dat de oerheid sa'n inisjatyf nea goedkarre soe as it fia de offisjele kanalen fan de burokrasy gong.) Desiderius ferfette:

   ‘Sjoch, ik koe dit net fia de reguliere kanalen fan de burokrasy dwaan. Ik hie der noait gjin tastimming foar krigen en meitsje de Flechtheuvel ta rjochtspersoan dy't yn in stichting sitten giet. Of it hie tsien jier duorre.’
 De Waal knikte.
  ‘Mar fine je it net betutteljend om soks privee te dwaan? Soks is dochs in taak fan de oerheid.’
   ‘De Waal, ik wurkje foar de oerheid. Ik wol de oerheid net ôfkreakje. Mar lit ús ek reëel wêze. De lêste fiif jier ha wy twa besunigingen fan de oerheid oplein krigen, wylst it tal helpbehoevenden mei 25% tanommen is. Ik bedoel, ik koe wol ôfwachtsje, en myn nekke net útstekke. Mar ik woe leaver wat posityfs dwaan, de hannen út de mouwen stekke yn stee fan allinnich mar te praten en nota's te skriuwen dy't yn in burolaad ferdwine.’
   Dat foel goed by De Waal, dat koe er oan de man syn hâlding sjen.
   ‘Wa sitte der yn it Stichtingsbestjoer?’
   ‘In pear minsken út it bedriuwslibben dy't yn dizze ûndernimming leauwe.’ De Waal luts syn wynbrauwen op. Desiderius liet him op syn leagen omkôgje, mar wie fan binnen ûngerêst. De Waal soe dochs net witte dat der trije dwaze dichters yn it stichtingsbestjoer sieten? Hie ien fan har him yn in dronken bui ferpraat? Want der wie gjin minske dy't it wist. Dat hie De Waal sels op de golfklub net hearre kinnen. De Waal frege der lykwols net op troch, al wie it dúdlik dat er measte wist. Desiderius ferfette.
   ‘De Stichting is in privee-inisjatyf. Dat koe net oars. It jild dat ginnerearre wurdt giet nei De Flechtheuvel. Sagau as dat jild by De Flechtheuvel binnenkomt, wurdt it net oars behannele as oerheidsjild. Der wurdt oer rapportearre, der wurdt ferantwurde wêr't it oan útjûn wurdt.’
   ‘Jo binne noch net sa lang direkteur fan De Flechtheuvel, is it net sa?’
   ‘Ja, ik bin no in foech healjier direkteur’, andereDesiderius net sûnder grutskens. 
   ‘Wêr diene jo foar't jo hjir kamen te wurkjen?’
   ‘Ik ha in pear jier yn it bûtenlân west. Yn België. Ik wurke foar de Belgyske ôfdieling fan de Unesco.’
   ‘Dat is nijsgjirrich. Hoe wie it om yn Brussel te wêzen?’
   ‘Brussel is in moaie stêd. Ik hie lykwols net folle tiid om de stêd te besjen. Ik wie meast ûnderweis, moast by Unesco-projekten yn Afrika del.’
   ‘Wêrom binne je der weigongen?’
   ‘Uteinliks ûnwennigens’, sei Desiderius mei in sucht. ‘Ik miste Nederlân. Nei trije jier fan tropyske hitte miste ik de rein en de kjeld, gewoan alles dat mei Nederlân te krijen hat.’
   De Waal fronsele. ‘Mar jo ha ek noch yn Swol wurke.’
   ‘Ja, in blaumoandei’, stammere Desiderius. De mage draaide him om yn it liif. Hoe wist dy ferrekte sjoernalist dat no? Dat wisten se op de golfklub ek net. Hy moast in kontakt ha yn de sollisitaasjekommisje. Miskien fia in mienskiplike kunde, want normaliter wie in sjoernalist noait sa goed op de hichte. Dêr hiene se gjin tiid foar. Se moasten alle dagen har artikeltsjes skriuwe, dus de tarieding stelde noait net folle foar.
   ‘En befoel it jo net?’, frege De Waal.
   ‘Sjoch, ik woe út Afrika wei, en werom nei Nederlân. Ik koe net al te keken wêze. Myn ambysje lei op it mêd fan de help oan earmen en swakken. Mar ik sil jo sizze, it sollisitearret net maklik as jo sels yn it bûtenlân sitte.’
   ‘Hoe befoel it by de Offalferwurking?’

Dus dat wist er ek al! Fansels, as er immen út de sollisitaasjekommisje koe, hie er dat oansjen kommen kind. It rûn him tin troch de broek. Ien tillefoantsje nei Swol en hy hong! Mar dy kutsjoernalist hie gjin motyf om nei Swol te beljen. As hy, Desiderius, him goed hold en normaal die, wie der neat te rêden; sa spruts er himsels moed yn.

‘It wie eins net wat ik woe. Sjoch, ik woe graach nei Nederlân ta. Ik tocht, as ik earst mar wer werom bin, dan kin ik dêrnei op myn gemak om my hinne sjen. Dy baan yn Swol wie fierder wol yn oarder, dêr net fan. En ik ha der leuke kontakten oan oerholden. It miljeu giet my ek wol oan it hert, mar myn wiere missy leit by de helpferstrekking oan helpbehoevenden. Sa ha ik it myn hiele libben al field.’

‘Wannear wisten je dat je dy kant út woene?’

   ‘No net laitsje’, sei Desiderius, ‘mar doe't ik fiif wie dreamde ik dat ik yn in glêzen kastke op houten poatsjes troch de wrâld sweve. Underweis kaam ik dan minsken mei problemen tsjin.’
   ‘Mar gjin junks, nim ik oan?’
   ‘Nee, ik rêde minsken. Ik helle minsken dy't oan it ferdrinken wiene út it wetter, ik helle bern út brânende huzen. Sokke dingen. Mear it berne-idee fan in held, sis mar. Mar it wie in weromkommende dream. Ik ha dy dream mear as twa jier hân, doe gie er fuort. Tsjintwurdich ha ik de dream net mear, mar it ideaal is bleaun.’
   De Waal wie ûnder dy yndruk fan dizze persoanlike noat. It ferhaal wie oars ek wier, al koe sels Desiderius it amper leauwe. Sa bot wie er feroare sûnt syn bernetiid.
   ‘Wat dogge jo mei it jild dat Oandielen yn Leafdiedichheid opsmyt?’
   ‘Lykas sein, it giet nei de Flechtheuvel, en dan beslisse wy meiinoar wat der mei barre sil. Wy ha der al oer praat, en wy sille it jild yn alle gefallen brûke om besunigingen op te fangen sûnder dat wy tsjinstferliening hoeve yn te leverjen. Dat is ien. Fierders sille wy it jild brûkemom in dependance op it yndustryterrein del te setten.’
   ‘It yndustryterrein?’
   ‘Ja, it hat bliken dien dat er behoefte is oan in middenwei tusken gewoane begelieding fanút de Flechtheuvel en strange ôfkicksintra. Sjoch, yn de Flechtheuvel krije de minsken begelieding, mar dit is gjin ôfkicksintrum. Yn in ôfkicksintrum is in strang rezjym. De helpbehoevende tekenet der yn it foar foar, dat er ôfkicke wol en dat er him oan de strange ôfkickregels ûnderwerpt. In protte helpbehoevenden skytskoarje dêr tsjinoan. Begryplik. De oergong fan De Flechtheuvel nei in ôfkicksintrum is foar de measten lykwols te grut. Yn ús dependance kinne se priuwe fan it ôfkicklibben, sûnder dat der in sterke druk op har leit. Neat moat. It komt puer út harsels, as it komt. Dat frijbliuwende helpt in protte minsken krekt oer de streep.’
   ‘De risseltaten binne goed?’
   ‘Ja, 5% kickt op dy manier ôf. Oaren beslute nei ûnderfiningen mei in dependance nei in strang ôfkicksintrum te gean, om't dat foar har, mei har spesifike karakterstruktuer, better is.’
   ‘Mar wêrom op it Yndustryterrein?’
   ‘It is it bêste plak. Strange ôfkicksintra binne fier by de stêd wei dêr't de helpbehoevenden ornaris omswalkje. It yndustryterrein is krekt bûten de stêd. It fertroude elemint is deunby. Se kinne sa wer werom nei de stêd. Dat makket it sa frijbliuwend. De ôfwêzichheid fan druk jout in befrijende en fernijende wurking. En op it yndustryterrein binne gjin dealers, gjin kafee's, dus de ferlieding is net fysyk oanwêzich. It is in ideale tuskenwei’
   ‘Jim ha no wat eigen ynkomsten oanboarre. Binne jim net bang dat de gemeente aansen seit, jim kinne jimsels wol bedrippe. Wy jouwe jim noch minder oerheidsjild?’
   ‘Der is in risiko. Wy soene dan straft wurde foar ús warberens. In ynstelling dy't gjin inisjatyf nimt soe dan gewoan likefolle jild krije as altiten. En wy soene straft wurde mei minder jild, om't wy sa iverich wiene en boarje jild út oare boarnen oan.’
   ‘Krekt.’
   ‘Wy fange dat op troch de bannen mei de gemeente ekstra oan te heljen, troch goed út te lizzen wat wy dogge en wêr't wy mei dwaande binne. En foaral dat it hiele inisjatyf fan ‘Oandielen yn Leafdiedichheid’ gjin krityk is op it belied fan de gemeente. Krekt oarsom. Wy binne bliid dat wy fan de gemeente de romte krije om dit inisjatyf op te setten en út te bouwen.’
   De Waal hie al aardich wat bledsjes folskreaun.
   ‘Ik ha ek noch wat persoanlike frage’, sei er. ‘Dat is wat nijs. Om de krante mear 'human interest' te jaan, freegje wy ek in pear simpele fragen oan minsken dy't wy ynterviewe foar de Sneinsbylage. Je hoeve fansels gjin antwurd te jaan as je net wolle.’

   ‘Brân mar los’, sei Desiderius royaal.
   ‘Leeftyd?’
   ‘27.’
   ‘Wat is it lêste boek dat jo lêzen ha?’
   ‘Hmmm, dat sil wêze, it Jierrapport fan de Nederlânske Ynstellingen foar Helpbehoevenden.’
   ‘Ek gewoane lêsboeken?’
   ‘Myn libben as junk, fan Harkstone Rice.’
   ‘Jo favorite film?’
   ‘The Godfather’. (The Godfather? Hoe kaam er dêrby? O ja, hy hie lêzen dat dat de favorite film wie fan de trochsneed Hollânske man en hy woe net al te weak of fanatyk oerkomme.)
   ‘Muzyk?’
   ‘Madonna, Bach.’
   (As dat net in hippe kombinaasje wie, dan wist er it ek net.)
   ‘Troud?’
   ‘West.’
   ‘Bern?’
   ‘Nee.’
   ‘Hûsdier?
   ’Myn kat Jopy. (In hûsdier stie wol goed.)
   ‘Dat wie it. Jo krije de tekst noch tastjoerd.’

Dat lêste wie Desiderius wol bliid om. Dan soe it net in komplete ferrassing wêze wat der yn de Sneinsbylage stean soe oare wike.