Joke Corporaal & Henk Wolf

NYK DE VRIES: ‘IK MEI GRAACH PIELE OP DE FJOUWERKANTE SENTIMETER’

It is de ein fan in waarme simmermiddei at de Farsk-fraachpetear redaksje, better te witten Henk Wolf en Joke Corporaal, djip yn it labyrint fan de Oosterparkwyk, oanbellet by Nyk de Vries (1971). Yn de smûke, lytse anti-kraakwenning, fol mei boeken, platen en in stik as wat kuriosa, set Nyk kofje foar ús, nettsjinsteande it hite simmerwaar. Koartlyn kaam Nyk syn twadde roman út, Prospero. It folge in seis jier nei Rezineknyn, syn debút. Nei oanlieding fan Prospero praat de Farskredaksje mei Nyk oer muzyk en literatuer. Mei in fassinaasje foar de minske achter it masker dat skriuwer hjit, wolle wy foaral út op wat him driuwt.

Nyk hat it net stean op minsken dy't de grutte ideologyen preekje. Yn syn boeken wol er sjen litte hoe't minsken meiïnoar omgeane, yn detail sjen litte hoe't de ferhâldingen lizze. 'As ik op 'e televyzje programma's oer bygelyks de jierren '70 sjoch, oer minsken dy't op 'e barrikaden steane, dan sjoch ik foaral ego's. Dat is wierskynlik typys foar ús generaasje. Wy sjogge gjin idealisten, wy sjogge foaral minsken mei lytsere en gruttere belangen. Dat wol net sizze dat se gjin goeie bedoelingen hienen. Allinnich wy kenne de ferhalen achterôf, ferhalen oer eigenbelang, egotripperij en minsken dy't út namme fan de ideology ûnderskoffele binne. It ferklearret de wjersin tsjin minsken dy't mei protte bombaarje de opstân preekje, dy't it allegear sa goed witte. De machtsferhâldingen wol ik sjen litte en de statements ûnderút helje. It betsjut neffens my dus net dat ús generaasje gjin ynteresse hat foar grutte fragen. It is foaral sa dat se leaver de nuânse opsykje. Dêrom lis ik yn myn skriuwen de klam op details fan hoe't minsken har gedrage. Sokke details sizze in soad oer minsken en oer ferhâldingen tusken minsken, dy binne wêzentlik. Ik fyn it moai om dêrnei te sjen en deroer te skriuwen. Dat is no noch hiel subtyl, soms miskien sa subtyl dat it net iens sjoen wurdt. Dat is ek wer net de bedoeling. Wat dúdlik sein wurde kin moat ek dúdlik sein wurde. Dat is wat my oangiet ek de line yn myn kommende wurk. Ik hoopje de dingen hieltyd skerper en helderder te toanen. Iroanysk: ‘Miskien rint it oait nochris út op engaazjemint!'
  'Hast de yndruk,' freget Joke, 'dat minsken begripe watst wolst mei dyn wurk?'
  'Foar in grut part wol, mar der is wol in soarte fan twaskieding. Guon fine it prachtich, oaren fine it op de iene of oare manier oerflakkich. As dat sa is, dan soe ik sa'n ien fansels it leafst by de kladden pakke wolle en him mei de noas op myn boek triuwe wolle om him sjen te litten wêr't er op lette moat. Mar dat is fansels wat lestich. Ik bin ek wol wend oan dy skieding. Guon binne net gefoelich foar de details en fine myn boeken geneuzel. Leuk is dat fansels net. Mar is it fansels ek in kwestje fan smaak. Mei krityk is it toch altyd apart, dy iene seit dit, de oare dat. Ik moat gewoan mar myn eigen plan lûke, tink ik.'
  'Stel dat minsken no mei dy meifiele. Wat fiele se dan as dyn wurk lêze?'
  'As it goed is geane se mei yn de spanning fan al de lytse en gruttere mominten fan de dei.'
- Kinst dêr in foarbyld fan jaan? Bygelyks dy sêne út Rezinekyn, dêr’t de haadpersoan faak yn by syn maat thús komt. Earst seit er hoi tsjin dy syn suske, dan giet er nei boppen en dan leit syn maat dêr te plaatsjedraaien, wat wolst sjen litte mei sa’n relaasje tusken twa jonges?’
  ‘Dêr wol ik mei útdrukke dat minsken ûnwis binne, har faak gjin hâlding witte te jaan, har faak grutter foardogge as se binne. Elk docht dat op syn eigen manier, mar it gefoel is universeel. Dat wol ik sjen litte troch myn beskriuwingen.'
  'Kinst oaren dy't mei deselde opfetting?' freget Henk.
  'Ik bin no Jaap Krol syn boek (Nûmers, red.) op ’e nij oan it lêzen. Dy hat it ek, neffens my. Miskien is it wat typysk fan de Blauwe Fedde-generaasje, wy binne allegear wat wars fan kreten, spandoeken en grutte boadskippen.'
  Earder op 'e middei ha wy it wiidweidich oer it tydskrift Blauwe Fedde hân. In oare meiwurker dêroan is Nyk syn maat Meindert Talma, mei wa't er net allinne op literêr, mar ek op muzikaal mêd in protte ûndernaam hat en ûndernimt. Nyk fertelt oer syn yn-de-kunde-kommen mei Meindert.
  'Op de earste dei fan myn stúdzje skiednis kaam ik in jonge tsjin en ik tocht: dy knaap kin ik. Hy tocht trouwens itselde, hearde ik achterôf. Ik hie him wol sjoen yn it Koartling yn Bûtenpost en sawathinne. Dat ik frege fan: bisto dy-en-dy? Mar hy sei: nee, dat is myn maat Marco Bèh. Doe binne wy maten wurden. Wy steane beide bekend as swijsume typen. De earste fjouwer jier ha wy net folle tsjininoar sein, mar hast allinne mar skaakt. Wy sieten faak tegearre yn skaakkafee Spinello, foar it Harmonie-gebou oer. Healwei de stúdzje begûnen wy inoar ferhalen en gedichten te stjoeren, soms lange stikken, soms hiele koarte, mar wol alle dagen wat. Doe ûntstie stadichoan it idee foar in tydskrift.'
  Joke: 'Dreamden jim der fan om ‘skriuwer’ te wurden?'
  'Wat mysels oangiet, net hiel bewust. Wy fûnen it gewoan leuk om te dwaan. As wy dreamden, dan leinen ús dreamen op muzykgebiet.'
  'Hoe gong it fierder mei Meindert en dy?'
  'Nei de stúdzje, yn 1996, seagen wy inoar net mear yn de kollege-bankjes. Doe seagen we inoar gewoan thús of yn de stêd en makken we plannen om ris wat te ûndernimmen. Ik wie doe krekt mei myn band The Amp opholden, dat doe binne wy begûn om tegearre muzyk te meitsjen. Earst ûnder de namme De heroïne-bedoeïnes en letter as Brozius. Op it lêst is dêr mei in ploechje Hobby-rockers in band út ûntstien Meindert Talma & the Negroes.. De namme The Negroes kaam noch fan in eardere groep. It wie in wikseljende groep minsken. Der sieten fansels ek hielendal gjin negers yn de band. Letter fûnen wy de namme ek wat flau wurden en is it de Meindert Talma-band wurden, mar wy waarden noch heeltyd oeral oankundige as De Negroes, dat doe ha wy it mar wer werom feroare. Yn dyselde tiid binne Meindert en ik ek begûn mei ús tydskrift De Blauwe Fedde.'
  'Der is yn de Fryske literêre wrâld jierrenlang beard fan "it Grinzer rûntsje" mei njonken dy bygelyks Tsead Bruinja en Albertina Soepboer. Hienen jim ek echt ynfloed op inoar?'
  'No, foardrachtsjûnen lykas no wienen der doe, seker yn dy begjintiid noch in stik minder. It wie wol sa, ik stie op in dei yn de kopiearsaak it nijste nûmer fan De Blauwe Fedde te kopiearjen doe't Albertina deryn kaam. Ik koe Albertina fan in feestje by Marijke de Boer. Se sei tsjin my fan: ik ha wer in nije bondel út. Doe tocht ik: alwer ien? Ik hie doe krekt in idee foar in boek en Goasse Brouwer fan Frysk & Frij hie der wol belangstelling foar. Doe tocht ik: dan moat ik no ek opsjitte. Yn de tiid dy't folge begûnen oaren om my hinne ek stadichoan te publisearjen. Wat wy wol mienskiplik hienen, tink ik, is dat it ús tsjinstie dat de Fryske literatuer sa netsjes en fersoarge wie. It wie altyd fuort mar hege kultuer. Wy koenen it Vera-krantsje, dat wie folle direktere kommunikaasje fan minsk-ta-minsk, sûnder glossy tastannen en subsydzjes. Dat woenen wy yn it Frysk ek. Miskien dat de minsken doe tochten: wat dy jongelju dogge komt út it folk wei, dat is wat echts! Wy skreaunen net om in literêr statement te meitsjen, wy fûnen it gewoan leuk. It fernuvere ús dan ek geweldich dat der twa wiken nei it útkommen fan de earste Blauwe Fedde stikken yn de Ljouwerter en it FD stienen.'
  'En wêrom begûnen jim yn it Frysk te skriuwen?' freget Henk.
  'Dat is om't we ús dêrmei ûnderskieden, tink ik, al wie it foar in diel ek tafal. De ferhaaltsjes dy't Meindert en ik inoar skreaunen, wienen bygelyks altyd yn it Nederlânsk. Wat myn earste roman Rezineknyn oangie, dat kaam ek mei troch Goasse Brouwer dy't hearde fan plannen foar in boek en sei: kom mar op. Dêrom haw ik it doe yn it Frysk skreaun, al hie it dus ek oars gean kind.'

It gebrûk fan de taal is foar Nyk hiel belangryk. Yn syn romans wol er syn wurdgebrûk sa sober mooglik hâlde, sûnder tefolle yngewikkelde omhaal, sadat dúdlik is wat der stiet. De kompleksiteit moat net op it gebiet fan de sinnen al begjinne. De boustiennen fan it ferhaal moatte helder en dúdlik wêze sadat de lêzer maklik meigiet it ferhaal yn. As er dan ien kear op gong is, dan moatte al dy op himsels logise sinnen de lêzer in labyrint ynlûke sadat er him oan 'e ein hast mei in skok ôffreget: Wêr bin ik hjir eins? Hoe bin ik hjir oait bedarre?
Nyk fynt it ek prachtich om mei syn redaktrise Jelma Knol oeren en oeren te stinnen oer de kearneftichste formulearring. 'By oaren kin ik taalrykdom hiel goed wurdearje, barokke boeken fyn ik prachtich, mar foar mysels is dit op dit stuit myn styl. Ik wol net dat de lêzer hieltyd ophâlden wurdt troch de taal. It moat floeiend gean. Dêrby komt dat ik graach wol dat myn boek net allinne foar de akademysk foarme lêzer nijsgjirrich is. Myn buorfrou fan 86 yn de Oosterparkwyk hat myn boek ek lêzen en se sei: ‘it is in realistysk boek’, dat fyn ik moai. En yn Noardburgum waard ik yn de feesttinte ris oansprutsen troch in man, dy sei: ‘ik fûn dyn boek moai. Of mei ik dat net sizze? Want ik ha der gjin ferstân fan.’ No, dat wie fansels in komplimint. Ik fyn it moai dat literatuer net allinnich hege kultuer is, kultuer om de kultuer, mar ek de minsken oansprekt út de streek dêr't ik weikom.'
  Dat begrypt Joke net: 'Ik soe der gjin belang by ha dat as ik wat skriuw, dat de gemiddelde Damwâldster dat lêze wol. Sa'n ien as Sibbele Hietkamp, dy't jimme foar De Blauwe Fedde ynterviewd ha, fyn ik benearjend, benypt. Sokke minsken wurd ik bang fan.'
  Nyk prakkesearret eefkes en seit dan: 'Do bist ek jonger en do komst út in oar doarp, ik tink datsto dat oars ûnderfynst.’ Henk tsjin Joke: ‘Dat is my al faker opfallen, do hast wat in haat/leafdeferhâlding mei dyn ferline.’ Nyk: ‘Dat haw ik net. Ik mei hjir yn Grins ek graach de Wâldpyk úthingje. Sa siet ik lêsten op it dak te timmerjen, doe kaam in maat fan my del en dy rôp út: ‘Ha, dêr ha we ús Wâldpyk yn Grins!’ Us heit wie froeger bygelyks thús piken oan it slachtsjen. Dêr mei ik dan graach oer fertelle, as it even kin oan fegetariërs. Ik bin wol grutsk op myn komôf, ik ha der yn ider gefal gjin hekel oan. Ik hâld ek fan de films fan Paul Verhoeven. Dy binne oan ien kant hiel plat en direkt, mar se litte je in protte dingen sjen dy't net útsprutsen wurde. Hjir yn de Oosterparkwyk sitte yn op it earste gesicht oerflakkige gesprekken faak ek in soad folkswiisheid. De minsken hjir meitsje gjin grutte statements, mar je fernimme oan wat se sizze en dogge wol hoe't se yn it libben steane.'
  Joke kin der net hielendal by. Se freget: 'Kultivearje jim dat idee fan folkswiisheid net te folle?'
  'Miskien wol, mar dat is ek net sa slim. Ik moat sizze dat ik ek wol in leafhawwer bin fan Rink van der Velde. Fansels, it moat noait in trúkje wurde, of in grap, of camp. Soms tinke minsken dat it skriuwen mei opsetsin knullich is, mar it is noait foar de lol. Ik fyn it leuk om de grins tusken serieus en grappich op te sykjen en de minsken sels bepale te litten wat se derfan fine moatte. Sûnder har in oardiel op te dwingen. Dat hat Meindert mei syn ferskes ek. Dy bringt it grappige en it skrinende byinoar. Dat is ek typysk foar wêr't we weikomme, tink ik. Dat is de achtergrûn, dêr komst net gau los fan, wêr'st ek hinne giest. Dat sit ek yn myn boeken. Sa giet Prospero yn wezen oer in Wâldpyk yn Spanje.'
  Joke: 'Yn syn besprek fan Prospero seit Abe de Vries dat it dêryn beskreaune dramatyske ein fan kening Filips II yn syn Eskuriaal as metafoar foar it boek opfette wurde kin. It soe dan gean om it finen fan jins paad yn in hieltyd yngewikkelder wurdende wrâld. Hie’st dat ek sa bedoeld?'
  'Ja, absolút. Ik wie der hiel bliid mei dat Abe dat derút helle. It wie seker in ymplisyt boadskip dat ik yn Prospero treaun ha. Identiteit is sowieso in tema by my. Myn haadpersoan komt ek hiel dúdlik oars út Spanje werom as hoe't er derhinne gongen is.'
  'Wêrom skriuwsto einliks?'
  'It is mei it skriuwen net oars as by oare skeppende prosessen. Ik mei gewoan graach wat piele, dat ik dêrnei wat moais yn 'e hannen ha. Dat is mei de muzyk ek sa, bygelyks froeger op de middelbere skoalle mei it meitsjen fan demo's. Fieders meitsje ik hjoeddedei sa út en troch in apparatuerkiste foar de band. Dan sit ik hjir te timmerjen en as der dan wer ien klear is, sit ik der soms wol in oere nei te sjen, sa moai is it as in stik wurk klear is.'
  By einsluten wolle wy graach fan Nyk witte wat er op literêr en muzikaal mêd foar plannen hat. Nyk fertelt entûsjast oer in nije projekt dat er oan it opsetten is. Elke wike stjoerd er in muzikale skets nei gitarist Fokke van der Veen fan syn âlde band The Amp, krekt as er earder ferhalen stjoerde nei Meindert. In namme hat er noch net. Wol sil er ynkoarten in earste demo presintearje. En hoe liket it mei syn literêre plannen?
  'Ik ha plannen foar in nij boek en foar in bondeling fan myn proazagedichten dy't ek yn tiidskrift Hjir ferskine. Dêrmei draach ik ek faak foar. Romans binne dêr net altyd hiel geskikt foar, dêrom doch ik it op dizze manier. It is hjoeddedei in belangrike manier om as skriuwer wat bekendheid te krijen. Ik ha myn baantsje by de Zweedse Meubelgigant Ikea opsein, dat ik moat fan de skriuwerij en de muzyk bestean. Op it stuit bin ik hast klear mei de Hollânske oersetting fan Prospero. It soe moai wêze as dy ek aanst ferskine kin.'